ضوابط نصب وال‌پست: کِی وال‌پست الزامی است؟

وال‌پست (Wall Post) عضوی عمودی یا افقی است که دیوار غیرسازه‌ای (تیغه) را به اسکلت اصلی ساختمان مهار می‌کند. هدف اصلی وال‌پست جلوگیری از تغییر‌شکل خارج‌از‌صفحه و فرو ریختن دیوارهای غیرباربر تحت نیروهای جانبی مانند زلزله و باد است. بر اساس آیین‌نامه‌های ساختمانی، در شرایط زیر اجرای وال‌پست الزامی است:

  • طول زیاد دیوار:

اگر طول آزاد یک دیوار غیرباربر از حد معینی بیشتر شود (طبق استاندارد ۲۸۰۰ ایران این حد ۶ متر یا ۴۰ برابر ضخامت دیوار، هرکدام که کمتر است)، باید حداقل یک وال‌پست عمودی آن را مهار کند. به بیان دیگر، دیوارهای طویل به بخش‌هایی با طول حداکثر ~۴ تا ۶ متر تفکیک می‌شوند تا در برابر کمانش مقاوم باشند. مثلا برای تیغه‌ای به ضخامت ۱۰ سانت، طول بیش از ۴ متر مجاز نیست مگر آنکه با وال‌پست تقسیم شود.

  • ارتفاع بلند دیوار:

حداکثر ارتفاع مجاز دیوار غیرباربر از کف مجاور ۳٫۵ متر تعیین شده است. چنانچه ارتفاع طبقه و دیوار بیشتر از حدود ۳٫۵ متر باشد، باید از وال‌پست افقی (تیرک میانی) در طول ارتفاع استفاده شود تا ارتفاع آزاد مؤثر هر قطعه دیوار کاهش یابد. وال‌پست افقی معمولاً یک پروفیل U6 یا نبشی در امتداد بالای تیغه (زیر سقف) است که دیوار بلند را به سازه مهار می‌کند.

  • لبه‌های آزاد دیوار:

تمامی لبه‌های قائم (کناری) تیغه‌ها نباید آزاد و رها باشند. اگر انتهای یک دیوار به دیوار دیگر یا ستون سازه متصل نباشد، آن لبه باید وال‌پست قائم بگیرد. تنها استثناء در آیین‌نامه: اگر طول دیوار بسیار کوتاه (کمتر از ~۱٫۵ متر) باشد، می‌تواند یک انتهای آن آزاد باشد. در غیر اینصورت هر دو انتهای دیوارهای تیغه‌ای باید به وسیله اتصال به دیوار عمود، ستون سازه‌ای یا یک وال‌پست کناری مهار شوند.

  • جداسازی دیوار از سازه (درز انقطاع):

بر اساس پیوست ۶ استاندارد ۲۸۰۰، دیوار نباید به طور صلب به ستون‌ها و تیرهای پیرامونی چسبیده باشد، بلکه باید با فاصله و درز انقطاع اجرا شود. ضابطه فاصله به این صورت است: دیوار غیرباربر باید از ستون کناری خود حداقل به اندازه ۱٪ ارتفاع آن فاصله داشته باشد. همچنین جداسازی دیوار از زیر تیر یا سقف بالایی برابر بیشترینِ ۲۵ میلی‌متر یا خیز بلندمدت آن تیر/دال در نظر گرفته شود. این فاصله‌ها که با مصالح انعطاف‌پذیر (مثلاً فوم، پشم سنگ) پر می‌شوند اجازه می‌دهند در زمان زلزله، قاب سازه‌ای حرکت کند بدون آنکه به دیوار فشار مستقیم وارد کند و دیوار ترک بخورد یا فروبریزد.

انواع وال‌پست و روش‌های مهار دیوار

وال‌پست‌ها از نظر موقعیت و شکل اجرا به چند دسته تقسیم می‌شوند. دو نوع اصلی وال‌پست قائم (عمودی) و وال‌پست افقی هستند که به‌ترتیب برای مهار دیوارهای طویل و دیوارهای بلند استفاده می‌شوند. علاوه بر این، روش‌های متفاوتی برای اجرای وال‌پست وجود دارد:

  • وال‌پست قائم میانی:

وال‌پستی که در میان طول یک دیوار بلند (بین دو ستون) نصب می‌شود تا طول آزاد دیوار را کاهش دهد. معمولاً از نبشی یا ناودانی فولادی که از کف تا زیر تیر امتداد دارد برای این منظور استفاده می‌شود. مثلا در یک دیوار ۸ متری ممکن است یک وال‌پست میانی در وسط دهانه قرار گیرد تا دو بخش ۴ متری تشکیل شود.

  • وال‌پست کناری (وادار کنار ستون):

وال‌پستی که در امتداد ستون‌های سازه یا انتهای آزاد دیوار نصب می‌شود و به عنوان تکیه‌گاه قائم در لبه دیوار عمل می‌کند. این نوع معمولاً یک ناودانی U شکل یا نبشی است که به ستون مجاور دیوار جوش یا پیچ می‌شود و گوشه دیوار را تقویت می‌کند. وال‌پست کناری نقش پشت‌بند را برای لبه آزاد دیوار ایفا می‌کند تا تحت لرزه فرو نریزد.

در این روش یک پروفیل (مثلاً نبشی ۵۰×۵۰ یا ناودانی) به صورت پیوسته از کف تا سقف نصب می‌گردد و در بالا و پایین به سازه متصل می‌شود. اگرچه این وال‌پست یکپارچه کل ارتفاع دیوار را مهار می‌کند، باید دقت شود که اتصال بالای آن به تیر حتماً به شکل لغزنده باشد (سوراخ لوبیایی یا اتصال کشویی) تا اجازه حرکت نسبی قاب را بدهد. در غیر اینصورت، وال‌پست پیوسته مانند ستون صلب عمل کرده و با جابجایی قاب، دیوار ترک می‌خورد.

  • وال‌پست منقطع:

در روش‌های نوین (بر اساس پیوست ۶ آیین‌نامه) به جای پروفیل یکسره، می‌توان از قطعات کوتاه نبشی یا ناودانی در فواصل معین استفاده کرد. این قطعات که معمولاً ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر طول دارند، به طور منقطع روی ستون یا در زیر تیر نصب می‌شوند و دیوار را موضعی مهار می‌کنند. اتصال این قطعات به سازه به صورت کشویی/لغزشی است (مثلاً با پیچ و واشر لوبیایی) تا امکان حرکت جزئی دیوار وجود داشته باشد. برای یکپارچه کردن این مهارهای منقطع، از میلگرد بستر در رج‌های ملات بین آنها استفاده می‌شود که کل دیوار را به هم می‌دوزد. وال‌پست منقطع در ساختمان‌های با اهمیت لرزه‌ای بالا بسیار توصیه می‌شود چون سختی کمتری به دیوار تحمیل می‌کند (رفتار انعطاف‌پذیرتر).

  • سیستم‌های جایگزین وال‌پست:

علاوه بر وال‌پست‌های فولادی سنتی، روش‌های دیگری نیز برای مهار لرزه‌ای دیوار مطرح شده است. یکی از این‌ها والمش یا مش‌بندی دیوار با میلگرد است که به صورت یک شبکه فولادی بر روی سطح دیوار اجرا می‌شود. این مش ممکن است بخشی از سیستم مقاوم‌سازی دیوار باشد اما به‌تنهایی معمولاً کافی نیست و در ضوابط ایران بیشتر به وال‌پست و میلگرد بستر تکیه شده است. راهکار دیگر در برخی کشورها، ایجاد کلاف‌های بتنی در دیوار (ستونک و تیرک بتنی درون مصالح دیوار) است که البته اجرای آن در دیوارهای سبک AAC یا سفالی دشوار و پرهزینه خواهد بود.

نکته اجرایی:

طبق آیین‌نامه، در سازه‌های اسکلت‌دار طراح سازه باید جزئیات وال‌پست‌های عمودی و افقی را برای دیوارهای بدون بازشو و دارای بازشو مشخص کند. فاصله بین وال‌پست‌های عمودی نباید از ۵ متر یا ۴۰ برابر ضخامت دیوار بیشتر باشد (هرکدام کمتر) و فاصله وال‌پست‌های افقی نیز نباید از ۳٫۵ متر یا ۳۰ برابر ضخامت دیوار تجاوز کند. این ضوابط در طراحی‌ها لحاظ می‌شود و اجرای صحیح آنها بر عهده ناظر و پیمانکار است.

در بخش‌های بعدی، روش اجرای وال‌پست در سه نوع دیوار پراستفاده (بلوک سیمانی، آجر سفالی، و بلوک AAC هبلکس) شرح داده می‌شود. هرچند اصول کلی یکسان است، اما جزئیات اتصال و مصالح جانبی می‌تواند بسته به نوع مصالح دیوار متفاوت باشد.

نصب وال‌پست در دیوار بلوک سیمانی

دیوارهای بلوک سیمانی (بلوک بتنی سبک یا سنگین) به دلیل ابعاد بزرگ واحدها و وزن نسبتاً بالا، در زلزله پتانسیل خرابی قابل‌توجهی دارند. برای مهار این دیوارها، معمولاً از وال‌پست‌های فولادی در کنار ستون‌ها و میانه دهانه‌ها استفاده می‌شود. مراحل کلی نصب وال‌پست در دیوارهای بلوکی به شرح زیر است:

  • ۱. آماده‌سازی محل اتصال به سازه:

قبل از شروع دیوارچینی بلوک، باید محل اتصال وال‌پست‌ها در کف و سقف مشخص شود. در اسکلت فولادی، معمولاً وال‌پست را بعد از اتمام سازه با جوش به بال‌ستون یا بال‌تیر جوش می‌دهند. در اسکلت بتنی، بهتر است قبل از بتن‌ریزی تیر/ستون، صفحات پلیت در قالب در محل‌های مورد نیاز تعبیه شوند تا بعداً نبشی یا ناودانی وال‌پست به آن‌ها جوش شود. اگر این کار از پیش انجام نشده باشد، بعداً می‌توان با رول‌بولت (انکر مکانیکی) صفحه یا نبشی اتصال را به بتن سقف و کف وصل کرد. دقت شود که فاصله وال‌پست تا ستون‌ها یا بازشوهای مجاور طبق نقشه رعایت گردد.

  • ۲. نصب پروفیل وال‌پست قائم:

رایج‌ترین پروفیل برای وال‌پست قائم در دیوار بلوکی یک نبشی فولادی ۵×۵ یا ۶×۶ سانتیمتری یا ناودانی کوچک (مثلاً U₅۰ یا U₆₅) است که ارتفاع آن کمی کمتر از ارتفاع طبقه بُرش داده شده است. ابتدا نبشی یا ناودانی را در محل تعیین‌شده بین کف و سقف قرار می‌دهند. انتهای پایین وال‌پست به صفحه یا پلیت کف محکم (گیردار) می‌شود (معمولاً جوش داده می‌شود به بولت یا پلیت کف). انتهای بالای وال‌پست باید به صورت کشویی مهار گردد – یعنی به تیر یا سقف پیچ شود به‌طوری‌که امکان لغزش مختصر داشته باشد. برای این منظور یا در بالای نبشی یک سوراخ لوبیایی برای پیچ تعبیه می‌کنند یا از بست کشویی آماده استفاده می‌شود که روی تیر بتنی پیچ و به وال‌پست متصل می‌گردد. نتیجه این است که وال‌پست در بالا در برابر بیرون‌زدگی دیوار مقاومت می‌کند ولی در جهت افقی داخل صفحه، با جابجایی سقف کمی لغزش می‌کند و تنش به دیوار وارد نمی‌کند.

  • ۳. دیوارچینی در اطراف وال‌پست:

پس از نصب پروفیل وال‌پست، بلوک‌های دیوار چیده می‌شوند. معمولاً ضخامت نبشی متناسب با ضخامت دیوار انتخاب می‌شود تا لبه بلوک‌ها تقریباً همسطح بال نبشی گردد و دیوار بتواند داخل نبشی مهار شود. هر رج که به ارتفاع وال‌پست یا بست‌ها رسید، اتصال دیوار به وال‌پست برقرار می‌گردد. در روش سنتی، بنا ممکن است تعدادی میلگرد کوتاه را بین درز ملات بلوک‌ها کار بگذارد و به وال‌پست جوش دهد؛ اما این کار توصیه نمی‌شود چون جوش مستقیم میلگرد به نبشی می‌تواند تمرکز تنش ایجاد کند. روش بهتر استفاده از مهارهای فلزی تسمه‌ای یا بست U است که در حین چیدن بلوک، یک سر آن بین ملات دیوار قرار گرفته و سر دیگرش به وال‌پست پیچ یا جوش می‌شود. همچنین می‌توان از قطعات قلاب‌دار و گیره مخصوص استفاده کرد: گیره به وال‌پست یا ستون پیچ می‌شود و یک میلگرد قلاب‌شونده داخل آن، به طور افقی در ملات دیوار گیر می‌کند. سپس روی این میلگردهای اتصال، در طول دیوار میلگرد بستر (معمولاً نمره ۴ به صورت نردبانی) کار گذاشته می‌شود تا دیوار در طول مهار شود. این مجموعه اتصال و میلگرد بستر نقش دوختن دیوار به وال‌پست را ایفا می‌کند و یکپارچگی را افزایش می‌دهد.

  • ۴. رعایت فاصله درز انقطاع و پر کردن آن:

همان‌طور که گفته شد، بین انتهای بلوک‌ها و ستون یا وال‌پست کناری باید حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر فاصله خالی بماند. این فاصله را همزمان با دیوارچینی می‌توان با قرار دادن نوارهای یونولیتی باریک حفظ کرد. پس از اتمام دیوارچینی، درز دور تا دور دیوار (کنار ستون‌ها و زیر سقف) با مصالح نرم نظیر پشم سنگ یا فوم پلی‌یورتان پُر می‌شود تا در حالت عادی مانع ورود هوا و صدا باشد ولی در صورت جابجایی سازه، له شود. همچنین پیش از نازک‌کاری (گچ‌کاری)، روی درز بین وال‌پست و دیوار توری مرغی یا رابیتس محکم با سیم گالوانیزه بسته می‌شود تا از ترک خوردن پوشش نهایی در آن نقاط جلوگیری شود.

  • ۵. وال‌پست افقی (در صورت نیاز):

اگر ارتفاع تیغه بلوکی بیش از حدود ۳٫۵ متر باشد، علاوه بر وال‌پست قائم، باید یک وال‌پست افقی (تیرک فولادی) نیز در میانه ارتفاع یا در تراز مشخصی کار گذاشته شود. این عضو می‌تواند یک ناودانی نمره ۶ یا نبشی دوبل باشد که داخل ضخامت دیوار قرار می‌گیرد. اجرای آن معمولاً بدین صورت است که پس از رسیدن دیوارچینی به ارتفاع موردنظر (مثلاً ۲٫۵ متر)، یک رگ فاصله گذاشته نمی‌شود و به جای آن تیرک افقی بین دو وال‌پست یا ستون کناری نصب و به آنها جوش/پیچ می‌شود. سپس دیوارچینی روی تیرک ادامه می‌یابد. لبه‌های انتهایی تیرک افقی در محل اتصال به ستون‌ها باید حدود ۲–۳ سانت فاصله آزاد داشته باشد (با ملات پر نشود) تا دیوار درون صفحه حرکت مختصری داشته باشد. این تیرک افقی عملاً نقش کلاف میان‌قاب را دارد و جلوی پارگی دیوار در وسط ارتفاع را می‌گیرد.

وال‌پست‌های دیوار بلوک سیمانی باید پس از اتمام کار ضدزنگ بخورند (اگر گالوانیزه نبوده‌اند) تا در برابر زنگ‌زدگی محافظت شوند. همچنین همه اتصالات جوشی و پیچی توسط ناظر بررسی شود تا از استحکام کافی برخوردار باشند.

 

 

دیوارهای آجری سفالی (تیغه‌های سفال توخالی) رفتار مشابهی با دیوار بلوکی دارند، با این تفاوت که سفال به دلیل توخالی بودن و استحکام کمتر، در محل اتصالات حساس‌تر است. نکات اجرای وال‌پست در دیوار سفالی به شرح زیر است:

  • مصالح و پروفیل وال‌پست:

برای دیوار سفالی معمولاً نبشی ۵ یا ۶ به عنوان وال‌پست قائم استفاده می‌شود (همانند دیوار بلوکی). سفال‌ها عرض ۷ تا ۱۰ سانت دارند؛ بنابراین نبشی ۵ معمولاً کافیست تا کل ضخامت دیوار را بپوشاند و سفال درون نبشی مهار شود. اگر ضخامت تیغه سفالی بیشتر باشد (۱۵ سانت)، می‌توان از نبشی بزرگ‌تر یا ناودانی استفاده کرد. درهرحال حداقل ضخامت ورق پروفیل باید ۵ میلی‌متر باشد.

  • اتصال به اسکلت:

روش اتصال وال‌پست به کف و سقف در دیوار سفالی مشابه بخش قبل است. در سازه بتنی، کاشت پلیت با رول‌بولت در بالا و پایین و جوش دادن نبشی به آن مرسوم است. در سازه فلزی نیز نبشی را مستقیماً به ستون جوش می‌دهند (اگر وال‌پست کنار ستون باشد) یا میان‌قاب را با وال‌پست میانی به تیرها جوش می‌دهند. باز هم تاکید می‌شود که اتصال بالا باید لغزنده باشد و جوش نشود – می‌توان به جای جوش بالای نبشی به تیر، آن را با یک نبشی کوچک‌تر و دو عدد پیچ به بال تیر وصل کرد و در یکی از دو پیچ سوراخ لوبیایی تعبیه نمود تا اسلایپ کند.

  • اتصال دیوار سفالی به وال‌پست:

آجرهای سفالی توخالی هستند و ملات نسبتاً کمی در افقی بین آنها قرار می‌گیرد. لذا گیر انداختن یک تسمه اتصال در ملات افقی سفال دشوارتر از بلوک است. روش پیشنهادی برای سفال، استفاده از بست‌هایی شبیه بست رادیکالی است (هرچند آن بست‌ها مشخصاً برای AAC ساخته شده‌اند، اما برای سفال هم قابل استفاده‌اند). یعنی یک بست فلزی گالوانیزه U شکل به ستون یا وال‌پست پیچ می‌شود و زبانه سوراخ‌دار آن داخل درز ملات سفال جای می‌گیرد و با میخ مخصوص یا رول‌پلاک کوچک به آجر محکم می‌شود. این کار را می‌توان در هر ۱ متر ارتفاع (مثلاً هر ۴ یا ۵ رج سفال) انجام داد. همچنین می‌توان مانند دیوار آجری سنتی، از میلگرد بستر در چیدن تیغه سفالی استفاده کرد؛ به طوری که هر چند رج یک جفت میلگرد نازک (قطر ۴ تا ۶) در ملات تخت دیوار گذاشته شود و انتهای میلگردها به وال‌پست یا ستون کنار دیوار برسد. انتهای میلگرد بستر را نباید به ستون جوش داد (چون نقطه ضعف می‌شود) بلکه فقط به صورت آزاد در سوراخی که روی وال‌پست تعبیه شده، قرار گیرد یا با یک بست ساده مهار شود.

  • اجرای وال‌پست افقی در دیوار سفالی:

اگر ارتفاع تیغه سفالی زیاد باشد (مثلاً تیغه‌های ۴ متری در راه‌پله یا سوله‌ها)، عیناً باید یک کلاف افقی میان‌قاب (تیرک) در ارتفاع میانی کار گذاشت. اغلب در دیوارهای سفالی عادی (ارتفاع ≤ ۳ متر) نیاز به تیرک افقی نیست، ولی در موارد بلند می‌توان یک ناودانی نمره ۶ گالوانیزه را به شکل کشویی زیر سقف نصب کرد و سفال‌ها را تا آن ارتفاع اجرا نمود. این ناودانی افقی باید به ستون‌های طرفین پیچ شود و ~۲ سانت با دیوار سفالی فاصله داشته باشد تا مثل تکیه‌گاه عمل کند بدون آنکه به دیوار گیر کند.

پرهیز از روش سنتی هشتگیر:

در گذشته رایج بود که در تقاطع دیوارهای داخلی با دیوارهای پیرامونی یا بین دو تیغه، آجرها را در هم قفل (هشت‌گیر) می‌کردند. آیین‌نامه جدید این روش را ممنوع کرده است زیرا در زلزله تنش‌های کششی و فشاری شدیدی در محل اتصال ایجاد می‌کند. بنابراین در محل تقاطع دیوار سفالی با دیوار دیگر، به جای امتداد دادن سفال داخل دیوار عمود، باید دیوارها را جدا از هم اجرا کرد و به جای درهم‌بافتن، با وال‌پست قائم یا بست اتصال آن‌ها را کنار هم نگه داشت. مثلاً در یک تقاطع T شکل، لبه تیغه داخلی با فاصله ۲–۳ سانت به تیغه بیرونی می‌رسد و آنجا یا یک نبشی منقطع مشترک به ستون هر دو را مهار می‌کند یا بست‌های فلزی دو دیوار را به هم متصل می‌کنند. فضای خالی بین دو دیوار هم با فوم پر می‌شود.

نصب وال‌پست در دیوار AAC (هبلکس)

بلوک‌های AAC (هبلکس) به دلیل سبک‌بودن و جنس متخلخل، در برابر نیروهای افقی آسیب‌پذیرند و مهار مناسب آن‌ها بسیار مهم است. ضوابط آیین‌نامه برای دیوارهای AAC تفاوتی در ابعاد مجاز (۶ متر طول، ۳٫۵ متر ارتفاع) قائل نشده اما روش‌های ویژه‌ای برای مهار این نوع دیوار توصیه شده است. مهم‌ترین نکات اجرای وال‌پست در دیوار AAC عبارتند از:

  • پروفیل‌های مهار و نوع اتصال:

برای وال‌پست قائم در دیوار AAC معمولاً قوطی فولادی ۶×۴ سانتیمتری یا دوبل نبشی ۴ یا ۵ توصیه می‌شود. این پروفیل‌ها باید از کف تا سقف امتداد یافته و در پایین به کف محکم و در بالا به صورت کشویی به سقف وصل شوند. اما تفاوت کلیدی در مهار AAC، نوع اتصال بین دیوار بلوک سبک و وال‌پست/سازه است. به جای اتصال صلب، باید از اتصالات انعطاف‌پذیر (ارتجاعی) استفاده شود. رایج‌ترین ابزار، بست‌های رادیکالی گالوانیزه U شکل یا V شکل هستند که برای دیوار AAC طراحی شده‌اند. این بست‌ها یک سمت‌شان با پیچ به ستون بتنی (یا با جوش به ستون فولادی) محکم می‌شود و سمت دیگرشان که سوراخ‌دار است روی بلوک AAC با پیچ مخصوص بتن گازی یا رول‌پلاک محکم می‌گردد. خاصیت این بست‌ها کمی انعطاف (فنری) بودن آن‌هاست که اجازه می‌دهد در حین ارتعاشات، اندکی تغییرشکل بدهند و بلوک ترک نخورد.

  • تعداد و فاصله بست‌های مهار:

بسته به ارتفاع دیوار، معمولاً هر ۴۰ تا ۵۰ سانتیمتر ارتفاع یک بست رادیکالی استفاده می‌شود (به طور ساده، در هر دو ردیف بلوک یک بست به هر ستون/وال‌پست متصل می‌گردد). برای مثال اگر ارتفاع طبقه ۳ متر است، حدود ۶ تا ۷ ردیف بست در طول ستون نیاز است تا دیوار هبلکس در کل ارتفاع به قاب سازه مهار شود. این بست‌ها یکی‌درمیان در رج‌های مختلف نصب می‌شوند تا پخش یکنواختی داشته باشند. نکته: هرچه تعداد طبقات ساختمان بیشتر باشد، نیروی زلزله (شتاب) در ترازهای بالاتر شدیدتر شده و بهتر است فاصله بست‌ها کمتر (مثلاً هر ۳۰ سانت) در نظر گرفته شود.

  • وال‌پست منقطع در AAC:

از آنجا که بلوک AAC نسبت به ضربه حساس است، کوبیدن نبشی یکسره در آن می‌تواند تمرکز تنش ایجاد کند. سیستم بسیار مؤثر برای مهار این دیوارها، استفاده از وال‌پست‌های منقطع همراه با اتصالات کشویی است. در این روش به جای یک نبشی بلند، چند قطعه ناودانی U شکل با ارتفاع‌های مثلاً ۲۰ یا ۳۰ سانت در فواصل حدود ۱ متر روی ستون نصب می‌شوند. این قطعات U شکل به صورت عمودی روی ستون پیچ می‌شوند (سوراخ‌های آنها لوبیایی است تا لغزنده باشد). سپس در بالای دیوار AAC نیز یک ناودانی منقطع افقی در آخرین رج بلوک قرار می‌گیرد که حدود ۲٫۵ سانت بالاتر از رج آخر است. این ناودانی افقی نقش وال‌پست افقی را دارد و با پیچ به سقف متصل می‌شود، اما به دیوار اجازه حرکت درون‌صفحه‌ای می‌دهد. ترکیب این وال‌پست‌های منقطع عمودی و افقی، دیوار را چهارطرف مهار می‌کند بی‌آنکه درگیری صلب با قاب داشته باشد. طبق پیوست ۶، استفاده از وال‌پست منقطع در دیوارهای AAC به دلیل عملکرد مناسب لرزه‌ای آن بسیار مورد توجه است.

  • میلگرد بستر و وال‌مش در AAC:

ملات مخصوص بلوک AAC (چسب بلوک) به ضخامت فقط ۳ میلی‌متر اجرا می‌شود و امکان قرار دادن میلگرد بستر سنتی در آن نیست. به جای آن، برخی تولیدکنندگان بلوک AAC توصیه می‌کنند در هر ۵ رج دیوار، یک رج به جای چسب از ملات ماسه‌سیمان ضخیم‌تر استفاده شود و میلگرد بستر در آن قرار گیرد (به ویژه در امتداد وال‌پست‌های منقطع) تا بلوک‌ها یکپارچه‌تر عمل کنند. همچنین ممکن است روی یک یا هر دو سطح دیوار AAC یک لایه مش فولادی (توری مرغی یا مش جوشی سبک) نصب و در اندود مدفون شود. این مش که به وال‌مش معروف است، کمک می‌کند در صورت ایجاد ترک‌های مویی، دیوار به صورت آوار یک‌تکه فرو نریزد و خرده‌های بلوک مهارشده باقی بمانند. البته استفاده از وال‌مش در ایران هنوز به اندازه وال‌پست مرسوم نیست.

به طور خلاصه، مهار دیوار AAC شامل ترکیبی از وال‌پست‌های فلزی (قائم و افقی) + بست‌های انعطاف‌پذیر + درز انقطاع مناسب است. اجرای صحیح این مجموعه، دیوار هبلکس را در عین سبکی، در برابر نیروهای جانبی ایمن می‌سازد.

 

چک‌لیست اجرایی نصب وال‌پست (مرحله‌به‌مرحله)

اجرای وال‌پست باید با دقت و طبق نقشه‌های مهندسی انجام شود. در ادامه یک چک‌لیست مرحله‌ای برای نصب وال‌پست (فرضاً قائم میانی) در دیوار آورده شده است. این چک‌لیست می‌تواند توسط مجری یا ناظر برای اطمینان از رعایت ضوابط استفاده شود:

  • بررسی نقشه‌ها و آماده‌سازی قبل از اجرا:

پیش از دیوارچینی، نقشه‌های سازه و معماری را بررسی کنید و محل دقیق وال‌پست‌های عمودی و افقی را تعیین نمایید. اگر اسکلت بتنی است و هنوز بتن‌ریزی تیر/ستون انجام نشده، صفحات پلیت را مطابق نقشه در قالب ستون‌ها و زیر تیرها نصب کنید. در اسکلت فلزی، مطمئن شوید که ورق یا نبشی پایه وال‌پست روی تیر کف (مثلاً روی پل‌ها) پیش‌بینی شده است. همچنین وجود مصالح لازم (نبشی/ناودانی، بست‌ها، انکر بولت، میلگرد بستر، ضدزنگ و …) را بازبینی کنید.

  • نصب صفحات اتصال در صورت نیاز:

اگر در مرحله قبل پلیت در بتن کار گذاشته نشده بود، اکنون و قبل از بالا آوردن دیوار، صفحات یا نبشی‌های پایه را به وسیله رول‌بولت به کف و سقف وصل کنید. مثلاً یک نبشی ۱۰×۱۰ سانت را با دو بولت به کف بتنی در محل وال‌پست محکم کنید تا بعداً وال‌پست به آن جوش شود. همین کار را زیر سقف انجام دهید (یا از بست‌های آماده استفاده کنید). از تراز بودن و مکان صحیح صفحات اطمینان حاصل نمایید (فاصله از ستون و ضخامت دیوار را در نظر بگیرید).

  • برش و آماده‌سازی پروفیل وال‌پست:

پروفیل فولادی (نبشی، ناودانی یا قوطی) را به ارتفاع موردنیاز بُرش دهید. توصیه می‌شود طول پروفیل چند سانتیمتر کوتاه‌تر از ارتفاع خالص کف تا سقف گرفته شود (مثلاً ۲ تا ۳ سانت) تا در زمان نصب فضای مانور و درز انقطاع در بالا وجود داشته باشد. اگر نیاز به سوراخ لوبیایی یا قطعات اتصال روی پروفیل است (برای پیچ کردن به تیر)، آنها را از قبل در کارگاه برش دهید. لبه‌ها و محل‌های برش را سنگ بزنید تا بُرنده و تیز نباشند.

  • نصب وال‌پست قائم:

پروفیل آماده‌شده را در محل خود بین کف و سقف قرار دهید. ابتدا اتصال پایین را برقرار کنید – وال‌پست را روی نبشی/پلیت کف گذاشته و از شاقول بودن آن مطمئن شوید، سپس به کمک جوش یا پیچ آن را به پایه محکم کنید. اکنون اتصال بالای وال‌پست را انجام دهید – اگر از قبل پلیت در زیر تیر هست، پروفیل را به آن جوش دهید اما یک شکاف ۲–۳ میلی‌متری جوش نداده باقی بگذارید یا تنها در یک سمت جوشکاری کنید تا مانند مفصل عمل کند (یا به جای جوش، پیچ و مهره‌ی لق‌شونده استفاده کنید). در صورتی که بست کشویی آماده (ریل دار) دارید، آن را در بالای پروفیل پیچ کنید و سپس بست را به تیر بتنی رول‌بولت نمایید. پس از نصب، دوباره شاقول بودن وال‌پست را بررسی کنید.

  • اجرای دیوار و اتصالات میانی:

شروع به چیدن دیوار (بلوک یا سفال یا AAC) کنید. هر زمان که طبق نقشه و ضوابط نیاز است، اتصالات میان دیوار و وال‌پست را اجرا نمایید. برای دیوار ملات‌دار (بلوک/سفال) در هر ۴ تا ۵ رج یک بست تخت یا میلگرد بستر را در ملات کار بگذارید و به وال‌پست متصل کنید. برای دیوار AAC هر ۵۰–۶۰ cm یک بست انعطاف‌پذیر را با یک سمت به وال‌پست/ستون پیچ و سمت دیگر به بلوک‌ها متصل نمایید. همچنین فضای خالی بین لبه دیوار و وال‌پست یا ستون را با قطعات یونولیت موقتاً پر کنید تا فاصله حفظ شود. رج آخر دیوار را طوری اجرا کنید که حدود 2–3 cm زیر سقف خالی بماند (بلوک/سفال را کوتاه‌تر ببرید یا از ملات کمتر استفاده کنید).

  • مهارهای افقی و تکمیلی:

در صورت نیاز به وال‌پست افقی (تیرک)، پس از رسیدن دیوار به تراز مربوطه، وال‌پست افقی را نصب کنید و دیوارچینی را ادامه دهید. نهایتاً لبه فوقانی دیوار را با قرار دادن قلاب U شکل و یک ردیف میلگرد بستر در ملات زیر سقف مهار کنید (این کار مخصوصاً برای سفال و بلوک مؤثر است). همچنین اگر دیوار در طول خود قطع‌شدگی (بازشو یا گوشه L شکل) دارد، طبق نقشه جزئیات وال‌پست‌های تقویتی در آن محل‌ها را اجرا نمایید.

  • کنترل نهایی اتصالات و درزها:

پس از تکمیل دیوار، اتصالات وال‌پست را یک‌بار بازبینی کنید. اطمینان حاصل کنید که همه پیچ‌ها محکم شده‌اند، جوش‌ها پیوسته و سالم هستند (جوش ناقص یا سرد نداشته باشند)، پروفیل‌ها ضدزنگ خورده‌اند و هیچ لبه تیزی بیرون نمانده است. سپس مواد انعطاف‌پذیر (فوم، پشم سنگ) را در فاصله بین دیوار و سقف فشار داده و پر کنید تا رج آخر دیوار به سقف مهار شود (بدون ملات سخت). درز عمودی کنار ستون‌ها را هم با همین مواد پر کنید. روی تمام این درزها توری مرغی نصب کنید تا آماده نازک‌کاری شود.

  • ثبت و گزارش‌دهی:

در پایان، ناظر پروژه باید تأیید کند که وال‌پست‌ها طبق نقشه و ضوابط اجرا شده‌اند. مواردی مانند ابعاد پروفیل، تعداد بست‌ها، فاصله‌ها و کیفیت جوش را در گزارش خود ذکر کند. هر گونه عدم تطابق باید پیش از ادامه عملیات ساختمانی (مثلاً پیش از گچ‌وخاک دیوار) اصلاح گردد. توجه کنید که طبق قانون در صورت عدم اجرای وال‌پست توسط مجری یا ناظر و بروز حادثه، مسئولیت حقوقی متوجه ایشان خواهد بود.

این چک‌لیست تضمین می‌کند که اجرای وال‌پست گام‌به‌گام و مطابق استاندارد انجام شود. رعایت این مراحل عمر مفید دیوارها را بالا برده و ایمنی ساکنان را تأمین می‌کند.

اشتباهات رایج در اجرای وال‌پست و راه‌های پیشگیری

حتی با وجود دستورالعمل‌های صریح آیین‌نامه، در عمل خطاهایی در اجرای وال‌پست مشاهده می‌شود که می‌تواند کارایی آن را کاهش دهد. در این بخش چند اشتباه متداول را مرور کرده و راه پیشگیری از آن‌ها را بیان می‌کنیم:

  • عدم اجرای وال‌پست (یا نصب ناقص آن):

متأسفانه در برخی ساختمان‌های سنتی یا به بهانه کاهش هزینه، وال‌پست‌ها کلاً حذف می‌شوند یا فقط در چند نقطه محدود اجرا می‌گردند. این کار تخلف از آیین‌نامه است و ریسک جانی بزرگی دارد. بدون وال‌پست، یک دیوار طولانی در زلزله تقریباً حتماً فرو خواهد ریخت. پیشگیری: ناظر ساختمان باید بر اجرای همه وال‌پست‌های مشخص‌شده در نقشه تأکید کند؛ پیمانکار نیز بداند که صرفه‌جویی جزئی با حذف وال‌پست می‌تواند خسارت مالی و جانی شدیدی به بار آورد.

  • استفاده از میلگرد به جای نبشی یا پروفیل مناسب:

گاهی دیده می‌شود برای کلاف افقی یا حتی قائم، تنها یک میلگرد قطور (مثلاً نمره ۱۲ یا ۱۴) در دیوار کار گذاشته می‌شود و دو سر آن به سازه جوش می‌شود. این روش سنتی (مشابه ژاکت میلگردی در کلاف‌بندی) به هیچ وجه کارایی وال‌پست فولادی را ندارد. میلگرد به علت سطح مقطع گرد و صیقلی، تماس کافی با دیوار ندارد و سختی لازم را هم تأمین نمی‌کند. راه حل: همواره از پروفیل‌های استاندارد مانند نبشی، ناودانی یا قوطی برای وال‌پست استفاده کنید و حداقل ضخامت ۵ میلی‌متر را مدنظر قرار دهید.

  • جوشکاری وال‌پست به تیر به صورت صلب:

یکی از خطاهای رایج، جوش دادن محکم وال‌پست قائم به زیر تیر یا کنار ستون است به طوری که هیچ لقی یا حرکتی ممکن نباشد. این اتصال صلب اگرچه در نگاه اول محکم به نظر می‌رسد، اما در زلزله باعث می‌شود نیروی قاب مستقیماً به دیوار منتقل و آن را خراب کند. راه حل: همان‌طور که تأکید شد، اتصال بالای وال‌پست را بصورت مفصل یا لغزنده اجرا کنید – مثلاً از واشر بین نبشی و تیر استفاده کرده یا فقط یک سمت را جوش دهید – تا در حین تغییرشکل قاب، دیوار قدری جابجا شود و نیرو نگیرد.

  • مهار نکردن کامل دو سمت دیوار:

طبق آیین‌نامه، هر دو انتهای آزاد دیوار باید مهار شوند. گاهی مجریان تنها در یک طرف دیوار نبشی می‌گذارند و طرف دیگر (مثلاً انتهای برخورد به دیوار عمود) را آزاد رها می‌کنند. نتیجه این است که دیوار فقط در یک جهت مهار شده و در جهت دیگر می‌تواند خارج از صفحه کمانش کند. راه حل: اگر دیوار به دیوار عمود دیگری ختم می‌شود، آن گوشه را با یک وال‌پست مشترک مهار کنید یا حداقل با بست‌های فلزی دو دیوار را به هم بدوزید. اگر انتهای دیوار کاملاً آزاد است (مثل انتهای جان‌پناه پشت‌بام)، حتماً یک وال‌پست کناری تا ارتفاع جان‌پناه اجرا کنید.

  • عدم رعایت پوشش ضدزنگ و اتصالات گالوانیزه:

وال‌پست‌های فولادی در تماس مستقیم با مصالح بنایی (به ویژه ملات آهکی یا گچی) و رطوبت دیوار هستند؛ اگر محافظت نشوند در درازمدت دچار خوردگی می‌شوند. دیده شده برخی مجریان از نبشی سیاه زنگ‌زده استفاده کرده و آن را رنگ هم نمی‌کنند. راه حل: حتماً پیش از نصب، تمام اجزای وال‌پست (نبشی، ناودانی، بست‌ها) را ضدزنگ یا رنگ اکسید روی بزنید، یا بهتر از آن از پروفیل‌های گالوانیزه گرم استفاده کنید. مثلاً نبشی گالوانیزه یا وال‌پست‌های پیش‌ساخته گالوانیزه در بازار موجودند که عمر بسیار بالاتری دارند.

  • پر کردن درز انقطاع با ملات یا نخاله:

برخی کارگران برای سهولت گچ‌کاری بعدی، فاصله خالی بین دیوار و تیر/ستون را با ملات ماسه‌سیمان پر می‌کنند. این کار در تضاد با ضوابط جداسازی است و دیوار را صلب به سازه گیر می‌اندازد. راه حل: به تیم اجرا تاکید کنید که فاصله دور تا دور تیغه باید خالی بماند و فقط با مواد قابل‌فشرده‌شدن (فوم، پشم‌شیشه) پُر شود. قبل از سفیدکاری نیز توری رابیتس روی آن نصب شود. هرگونه مشاهده ملات سخت در این درزها باید تراشیده و تخلیه شود.

با آگاهی از این اشتباهات و راهکارهای جلوگیری، می‌توان مطمئن شد که وال‌پست نصب‌شده عملکرد بهینه خود را ارائه خواهد داد. چک‌لیست نظارت در بخش قبل نیز می‌تواند در کشف بسیاری از این نواقص مفید واقع شود.

راهنمای خرید وال‌پست و اتصالات از پروسازه

اکنون که با اهمیت و روش اجرای وال‌پست آشنا شدیم، در هنگام خرید وال‌پست و ملحقات چه نکاتی را باید مدنظر قرار دهیم؟ در فروشگاه پروسازه انواع مقاطع و یراق‌آلات مربوط به وال‌پست عرضه می‌شود. راهنمای زیر به شما کمک می‌کند محصول مناسب را انتخاب کنید:

  • انتخاب نوع پروفیل وال‌پست:

بسته به شرایط پروژه، ممکن است به نبشی، ناودانی یا قوطی نیاز داشته باشید. برای تیغه‌های معمولی (۱۰ سانت) یک نبشی ۵ یا ناودانی U6 کافی است. برای دیوارهای ضخیم‌تر یا بلندتر، پروفیل قوی‌تری انتخاب کنید (مثلاً قوطی ۶×۴ یا ناودانی ۸). اگر محیط مرطوب است (سرویس بهداشتی، مناطق شرجی)، حتماً از قطعات گالوانیزه استفاده کنید تا زنگ نزنند. در پروسازه می‌توانید نبشی و ناودانی فولادی در ابعاد مختلف و همچنین ورق پلیت برای اتصال را تهیه کنید.

  • وال‌پست پیش‌ساخته کشویی:

جهت سهولت و اطمینان در اجرا، می‌توانید از وال‌پست‌های آماده که دارای اتصالات کشویی هستند بهره ببرید. این محصولات شامل یک پروفیل (مثلاً ناودانی) و بست‌های لوبیایی سوراخ‌دار در بالا/پایین می‌باشند که نصب آن‌ها بسیار سریع است. برای نمونه، وال‌پست کشویی منقطع سی‌چنل یکی از محصولات موجود است که به صورت قطعات ۲۰، ۳۰ و ۴۰ سانتی برای نصب به شکل منقطع عرضه می‌شود. این وال‌پست‌ها مطابق استاندارد ساخته شده و اتصالات لازم (پیچ و مهره گالوانیزه، تسمه دوخت) را نیز به همراه دارند. استفاده از چنین سیستم‌های آماده، تضمین می‌کند که درز انقطاع و لغزش به درستی رعایت شود.

  • خرید بست‌ها و اتصالات:

اگر قصد مهاربندی دیوار AAC یا حتی سفالی را دارید، تهیه بست رادیکالی U یا V الزامی است. این بست‌ها در بسته‌های چندتایی در فروشگاه موجودند. هنگام خرید دقت کنید ابعاد بست با ضخامت دیوار سازگار باشد (مثلاً بست ۳۰ سانتی برای دیوار ۲۰ سانتی کافی است). همچنین پیچ رول‌بولت مناسب برای اتصال این بست‌ها به بتن را فراموش نکنید – معمولاً رول‌بولت‌های M8 یا M10 با طول ۸۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر برای این کار استفاده می‌شود. در بخش انکر بولت فروشگاه می‌توانید انواع رول‌بولت مکانیکی (از برندهای معتبر مثل Hilti) را با سایزهای مختلف پیدا کنید.

  • میلگرد بستر و متعلقات:

در صورتی که می‌خواهید از میلگرد بستر در دیوارها استفاده کنید (توصیه‌شده برای سفال و بلوک)، باید نوع مناسب آن را انتخاب کنید. میلگرد بستر به صورت نردبانی یا خرپایی در طول‌های 3 متر عرضه می‌شود و عرض آن باید کمی کمتر از ضخامت دیوار باشد (برای دیوار ۱۰ سانت، میلگرد بستر عرض ۵ یا ۶ سانت). فروشگاه پروسازه میلگرد بستر خرپایی سی‌چنل و متعلقات نصب آن را عرضه می‌کند. همچنین بست تخت وال‌پست (تسمه دوخت) برای مهار میان‌قاب در این فروشگاه موجود است که جهت اتصال دیوار به نبشی کاربرد دارد.

  • مشاوره و خدمات تکمیلی:

اگر در انتخاب وال‌پست مناسب تردید دارید، می‌توانید با کارشناسان پروسازه مشورت کنید. اطلاعاتی مانند ارتفاع طبقه، نوع دیوار (سفال، بلوک یا AAC)، فاصله بین ستون‌ها و وجود بازشوها را آماده داشته باشید تا مشاوره دقیقی دریافت کنید. هدف ما ارائه راه‌حل اقتصادی و ایمن برای پروژه شماست. همچنین می‌توانید از طریق بخش مقالات سایت، دانش فنی خود را بالاتر ببرید و با روش‌های اجرای صحیح وال‌پست (مثلاً اجرای وال‌پست با سپری و ناودانی منقطع) بیشتر آشنا شوید.

جمع‌بندی:

اجرای وال‌پست طبق ضوابط آیین‌نامه‌ای یک الزام جدی برای ایمنی ساختمان است. با انتخاب مصالح مناسب از فروشگاه پروسازه و رعایت روش‌های نصب استاندارد، می‌توانید دیوارهای بلوک سیمانی، سفالی یا AAC خود را به‌طور مطمئن در برابر زلزله و باد مهار کنید. وال‌پست هرچند جزئی از اسکلت سازه نیست، اما عملکرد آن در حفاظت از جان و مال همان‌قدر حیاتی است. پس در خرید و نصب وال‌پست طبق ضوابط کوتاهی نکنید تا دیوارهایی ایمن و پایدار داشته باشید.

سؤالات متداول

س: وال‌پست چه کاری انجام می‌دهد و چرا لازم است؟
پاسخ: وال‌پست عضو غیرسازه‌ای (عمدتاً فولادی) است که به عنوان نگهدارنده دیوار عمل می‌کند و با متصل کردن تیغه‌های غیرباربر به اسکلت اصلی، از حرکات خارج از صفحه و ریزش دیوار در اثر باد یا زلزله جلوگیری می‌نماید. به بیان ساده، وال‌پست دیوار را به ستون‌ها و تیرهای اطرافش مهار کرده و نیروی وارد بر دیوار را به قاب سازه منتقل می‌کند تا خود دیوار تخریب نشود.

—————————–

س: در چه شرایطی اجرای وال‌پست اجباری است؟
پاسخ: طبق آیین‌نامه زلزله ایران (استاندارد ۲۸۰۰)، اگر طول آزاد دیوار از ۶ متر یا ۴۰ برابر ضخامت آن بیشتر شود باید وال‌پست قائم نصب گردد. همچنین اگر ارتفاع دیوار بیش از ۳٫۵ متر باشد، نیاز به وال‌پست افقی میانی (تیرک) است. تمامی لبه‌های انتهایی دیوار هم باید مهار شوند مگر یک لبه دیوارهای کوتاه (<۱٫۵ متر) که می‌تواند آزاد باشد. به طور خلاصه، دیوارهای بلند یا طویل یا دارای انتهای آزاد، حتماً وال‌پست می‌خواهند.

—————————–

س: برای وال‌پست از چه مقاطعی استفاده می‌شود؟
پاسخ: معمولاً از پروفیل‌های فولادی نظیر نبشی، ناودانی یا قوطی استفاده می‌شود. نبشی ۴ یا ۵ سانتیمتری و ناودانی نمره ۶ جزو رایج‌ترین‌ها هستند که برای تیغه‌های ۱۰ تا ۲۰ سانت کاربرد دارند. در برخی موارد خاص از وال‌پست بتنی یا چوبی هم می‌توان استفاده کرد اما در سازه‌های شهری ایران تقریباً همیشه وال‌پست فولادی است. ضخامت ورق این پروفیل‌ها حداقل ۴ یا ۵ میلی‌متر است تا مقاومت کافی داشته باشد.

—————————–

س: وال‌پست منقطع چیست و چه تفاوتی با وال‌پست پیوسته دارد؟
پاسخ: وال‌پست منقطع روشی است که به جای یک پروفیل ممتد از کف تا سقف، از قطعات کوتاه در فواصل مشخص استفاده می‌شود. برای مثال به‌جای نبشی ۳ متری، ۵–۶ عدد نبشی ۳۰ سانتی روی ستون نصب می‌کنند (هر یک در ارتفاعی). این قطعات با اتصالات لغزنده به سازه وصل‌اند و با میلگرد بستر به هم مرتبط می‌شوند. مزیت وال‌پست منقطع، انعطاف بیشتر و کاهش انتقال نیرو به دیوار است. در مقابل، وال‌پست پیوسته یک عضو یکسره است که تمام ارتفاع دیوار را پوشش می‌دهد و ممکن است سختی بیشتری به میان‌قاب بدهد. در وال‌پست پیوسته حتماً باید اتصال بالایی کشویی باشد تا معایبش کم شود.

—————————–

س: آیا در سازه بتنی هم می‌توان وال‌پست اجرا کرد؟ چگونه؟
پاسخ: بله، وال‌پست در ساختمان‌های بتنی نیز الزامی است. روش معمول این است که قبل از بتن‌ریزی ستون یا تیر، صفحات فولادی (پلیت) در محل موردنظر کار گذاشته می‌شود. پس از سخت شدن بتن، نبشی یا ناودانی وال‌پست را به آن صفحات با جوش متصل می‌کنند. اگر جای پلیت تعبیه نشده بود، با رول‌بولت صفحات کوچکی را به ستون/تیر بتنی کاشته و سپس نبشی را جوش می‌دهند. انتهای بالای وال‌پست در سقف یا باید داخل کلاف بتنی سقف مدفون شود یا با پیچ به صفحه زیر سقف وصل گردد. در هر صورت رعایت درز ۲–۳ سانتی با بتن اطراف برای جلوگیری از اتصال صلب ضروری است.

—————————–

س: منظور از اتصال کشویی در وال‌پست چیست؟
پاسخ: اتصال کشویی یعنی وال‌پست به سازه به صورت لغزنده مهار شود. برای این کار از سوراخ لوبیایی (بیضوی) در محل پیچ‌ها یا بست‌های ریلی استفاده می‌شود. نتیجه این است که وال‌پست در حالت عادی محکم است اما وقتی تیر طبقه جابجا شود، پیچ در سوراخ لوبیایی کمی لغزش کرده و اجازه می‌دهد وال‌پست حرکت کند. به این ترتیب نیروهای شدید قاب به دیوار منتقل نمی‌شود و دیوار سالم می‌ماند. این اتصال کشویی در بالای وال‌پست‌های قائم و انتهای وال‌پست‌های افقی به کار می‌رود.

—————————–

س: آیا میلگرد بستر می‌تواند جایگزین وال‌پست شود؟
پاسخ: خیر. میلگرد بستر (دو مفتول نازک در ملات افقی) برای افزایش انسجام دیوار مفید است اما جایگزین وال‌پست که یک عضو قائم سخت است، نمی‌شود. میلگرد بستر نمی‌تواند جلوی کمانش کل دیوار را بگیرد بلکه فقط ترک‌های جزئی را محدود می‌کند. استاندارد ۲۸۰۰ تأکید دارد که حتی با وجود میلگرد بستر، اگر طول یا ارتفاع دیوار بیش از حد مجاز باشد، باید وال‌پست مستقل تعبیه گردد. البته در روش وال‌پست منقطع، میلگرد بستر مکمل الزامی است تا قطعات وال‌پست به هم پیوسته عمل کنند.

—————————–

س: دیوار ما فقط ۱ متر است. آیا باز هم نیاز به وال‌پست دارد؟
پاسخ: برای یک دیوار کوتاه (مثلاً جان‌پناه یا تیغه نصفه) با طول حدود ۱ متر، آیین‌نامه اجازه می‌دهد یک سمت دیوار آزاد باشد. یعنی اگر دیوار از یک طرف به ستون یا دیوار عمود متصل است و طرف دیگر آزاد، مشکلی ندارد. اما اگر همین دیوار ۱ متری کاملاً مستقل و آزاد باشد (دو سر آزاد)، حتماً باید حداقل یک طرفش با وال‌پست مهار شود. در کل، بهتر است حتی دیوارهای کوتاه نیز اگر امکانش هست به سازه مهار شوند چون در برابر باد ممکن است آسیب ببینند.

—————————–

س: آیا می‌توان پس از ساخت دیوار، وال‌پست را اضافه کرد؟
پاسخ: این کار بسیار دشوار و غیراصولی است. وال‌پست باید همزمان با اجرای دیوار یا حتی قبل از آن نصب شود تا دیوار حول آن ساخته شود. اگر دیوار آماده باشد، شما مجبورید بخش‌هایی از کنار دیوار را تخریب کنید تا نبشی را جا بدهید و به تیر/ستون متصل کنید. این فرآیند ممکن است خود دیوار را ضعیف کند و ترک بیندازد. راه بهتر آن است که پیش از دیوارچینی محل وال‌پست‌ها مشخص و تعبیه شوند. در موارد اضطراری (مثلاً مقاوم‌سازی بعد از زلزله) ممکن است با کنار زدن نازک‌کاری و کار گذاشتن صفحه و نبشی روی سطح دیوار، یک وال‌پست خارجی بسازند؛ اما این راهکارها به سختی به استحکام وال‌پست همزمان با دیوار نخواهد بود.

—————————–

س: برای یک واحد مسکونی تیغه‌های داخلی، اجرای وال‌پست چقدر هزینه دارد؟
پاسخ: هزینه وال‌پست تابع مقدار فولاد مصرفی (پروفیل‌ها) و اتصالات است. معمولاً وزن نبشی یا ناودانی مصرفی در هر متر مربع دیوار کم است (مثلاً حدود ۵ کیلوگرم فولاد در هر ۱۰ متر مربع دیوار). بنابراین در مقایسه با هزینه کلی ساخت، رقم زیادی نیست. اگر طول مجموع تیغه‌های یک طبقه ۳۰ متر باشد و ۳ وال‌پست نیاز داشته باشد، شاید حدود ۳۰–۴۰ کیلوگرم نبشی مصرف شود. با نرخ روز آهن، این رقم ناچیز است. دستمزد نصب جوشکاری/پیچ کردن نیز بسته به تعداد وال‌پست‌ها محاسبه می‌شود. مهم این است که مزیت ایمنی وال‌پست به‌مراتب ارزشمندتر از هزینه‌ی آن است و نباید از اجرای آن به خاطر هزینه صرف‌نظر کرد.

https://prosazeh.com/AYh45m
کپی آدرس